AI als systeemrisico: waarom succes gevaarlijker kan zijn dan falen

De aandelenmarkten zijn momenteel bijzonder gevoelig voor nieuws over kunstmatige intelligentie (AI). Dat werd pijnlijk duidelijk toen de Dow Jones in een dag ruim 800 punten verloor, mede aangejaagd door een viraal scenario van Citrini Research. Geen winstcijfer, geen faillissement, maar een 7.000 woorden tellende denkoefening over 2028 was voldoende om miljarden aan beurswaarde te laten verdampen.

The 2028 Global Intelligence Crisis

In The 2028 Global Intelligence Crisis schetst Citrini een hypothetisch toekomstbeeld waarin AI zo succesvol wordt dat het de economische fundamenten ondergraaft. Niet omdat de technologie faalt, maar juist omdat zij slaagt.

In het scenario stijgt de productiviteit explosief dankzij geavanceerde, autonome AI-systemen. Bedrijven automatiseren massaal witteboordenbanen. Aanvankelijk leidt dat tot hogere marges en betere kwartaalcijfers. Maar daarna volgt de klap.

De paradox is eenvoudig en ongemakkelijk. De moderne economie draait op koopkrachtige consumenten. Als grote groepen kenniswerkers hun baan verliezen of terugvallen in lagerbetaald werk, krimpt de vraag. In het scenario loopt de werkloosheid in de VS in 2028 op tot boven de 10 procent en staat de aandelenmarkt fors onder druk. Het bbp blijft op papier hoog (de productie draait immers door), maar de consumptie stort in. Citrini noemt dit Ghost GDP: economische output zonder brede welvaartseffecten.

Ontwrichtend: negatieve feedback-loop

Het mechanisme daarachter is een negatieve feedback-loop. Bedrijven investeren in AI om kosten te verlagen. Dat leidt tot ontslagen. Minder inkomens betekenen minder bestedingen. Dalende vraag zet opnieuw druk op marges, waarop verdere automatisering volgt. Omdat AI steeds goedkoper en krachtiger wordt, ontbreekt een natuurlijke rem. Wat rationeel is op bedrijfsniveau, kan ontwrichtend uitpakken op systeemniveau.

[....]