Investeren in de toekomst: begroten met visie

De Voorjaarsnota 2026 heeft dat scherp zichtbaar gemaakt: het begrotingstekort blijft hoog en de staatsschuld loopt op. Tegelijk groeit het besef dat juist publieke investeringen nodig zijn om het toekomstige verdienvermogen van Nederland te versterken.

De vraag is helder: hoe combineer je hoge investeringsambities met een steeds krappere budgettaire ruimte? En fundamenteler: moeten investeringen die toekomstige groei en belastinginkomsten genereren op dezelfde manier worden behandeld als lopende uitgaven die dat niet doen?

Het fundamentele probleem: uitgaven versus investeringen

Dat wringt. De Nederlandse begrotingssystematiek maakt nauwelijks onderscheid tussen consumptieve uitgaven en investeringen. Binnen het huidige kasstelsel telt iedere euro volledig mee in het jaar waarin die wordt uitgegeven. Daardoor tellen investeringen in spoorlijnen, energienetten of defensiematerieel budgettair even zwaar mee als uitgaven aan zorg of sociale zekerheid.

Dat heeft gevolgen. In tijden van beperkte budgettaire ruimte groeien consumptieve uitgaven automatisch door de huidige vergrijzing en loon- en prijsontwikkelingen. Daardoor komen investeringen vaak als eerste onder druk te staan. De cijfers uit de Voorjaarsnota bevestigen dat beeld: de uitgaven aan zorg en sociale zekerheid nemen de komende jaren verder toe, terwijl publieke investeringen als aandeel van het bbp achterblijven bij het historische gemiddelde.

[....]